Chuyến đi thực tế vào vùng lũ
Lũ đã qua nhưng tương lai vẫn tốiLược ghi chuyến đi cha bề trên chánh xứ Đaminh, chiều 23 và sáng 24.10, cùng các thày chủng viện Vinh Thanh, thăm các giáo xứ Thổ Hoàng, Kẻ Vang và Trang Nứa, .
Hương Khê bên dòng nước Ngàn Sâu.
Đúng 12 giờ trưa thứ bảy 23.10, cùng với tám thày Đại chủng viện, chúng tôi vượt 80 cây số đường dài, theo lối Bến Thủy, Nam Đàn, qua khu vực sông Ngàn Sâu, để đến giáo xứ Thổ Hoàng và Kẻ Vang, thuộc giáo hạt Ngàn Sâu.
Đặc biệt chuyến đi có sự đồng hành của cha Phêrô Nguyễn Vĩnh Tâm, giáo sư Đại chủng viện. Ngài đón chúng tôi tại Kẻ Vang, là quê quán của ngài và cung cấp nhiều thông tin quý giá. Cũng nên biết Thổ Hoàng là quê hương của hai vị Giám mục Vinh và quê hương của cha giám tỉnh Giuse Ngô Sỹ Đình.
Có lẽ ngay tên gọi Ngàn Sâu cũng đủ cho chúng ta cảm giác vùng này trũng sâu đến mức nào. Nhiều bài viết đã gọi đây là vùng rốn của lũ, vì là nơi lũ hoàng hành nhất trong tỉnh Nghệ An. Quả thế, đây là khu vực hầu như “năm nào cũng lũ”… Người dân đã chuẩn bị sống chung với lũ. Đa số các gia đình đều làm sàn sát mái để có chỗ ẩn trú khi lũ tới, cũng như dự trữ lương thực, quần áo và một số vật thiết thân nhất.
Được cung cấp ủng để lội bùn
Nhưng có ai ngờ cơn hồng thủy năm nay lại vượt tất cả những cơn lũ trước. Đã thế lũ này chưa qua thì lũ khác lại đến. Sau cơn lũ ngày 4 đến 7.10, đất chưa kịp khô, dân chúng tại đây đã phải gánh chịu những cơn mưa như trút nước suốt bốn ngày liền (từ ngày 17 đến 20.10). Nước sông Ngàn Sâu vượt mức báo động ba đến gần ba thước. Chính lúc người dân tưởng đã an toàn trên sàn ẩn trú, nước vẫn không ngừng dâng lên, và dâng lên nữa. Cuối cùng chỉ còn cách trổ nóc để ra ngoài, vẫy tay chờ ca nô đến cứu. Cứu được người đã là may, kể chi của cải…
Quả thế, người dân kinh hoàng kể lại. Những ngày 18 đến 20, nước phủ kín cả vùng mênh mông như đại dương, hầu hết các căn nhà đều chìm sâu dưới nước. Đường xe lửa khu vực này được thiết kế cao hơn nhà dân đến hai mét, mà nước còn ngập vượt đầu người. Dọc đường chúng tôi còn thấy nhiều cột điện, dầu vết những cọng rơm sau khi nước rút còn vương lại.
Đến Thổ Hoàng, phái đoàn chúng tôi đã gặp cha Gioan B. Nguyễn Huy Tuấn, là cha xứ cả hai giáo xứ Thổ Hoàng và Kẻ Vang. Cha cho biết phòng khách nhà xứ cũng ngập lút trong nước. Những bức ảnh chân dung các đức cha, các cha quê Thổ Hoàng treo trên tường đều ngập nước, mỗi vị quay một phía, chưa có giờ xếp lại …
Sau khi gửi lại ngân khoản chia sẻ với hai giáo xứ, chúng tôi được cha xứ dẫn đi thăm một số gia đình tại Thổ Hoàng, và cha Tâm dẫn đến thăm một số gia đình tại Kẻ Vang. Chúng tôi đã thấy tận mắt những ngôi nhà sụp đổ hoàn toàn, giờ chỉ còn đám gỗ mục lẫn với bùn, những mái nhà tróc nóc, những viên ngói xộc xệch khoe ra giàn rui kèo yếu ớt. Tại nhà một tín hữu, chúng tôi thấy những cuốn vở được nhét vội trên khe sát nóc nhà. Chủ nhà cho biết : “Khi nước đang dâng lên, các cháu cố cứu lấy sách vở để đi học, nhưng nào có được, vì nước dâng phủ kín và phá toang một góc mái nhà…”
Sách vở trốn lũ... trốn chẳng nổi
Chiếc bè vượt lũ cứu người, với các phi nhựa
Tràng Nứa một trong những nạn nhân bất ngờ
Vì ít thời gian, sáng chúa nhật 24.10, chúng tôi chọn thăm giáo xứ Tràng Nứa. Tràng Nứa chỉ cách chủng viện khoảng ba cây số, cũng là một địa chỉ có lịch sử rất lâu đời và oanh liệt. Khác với Hương Khê hầu như năm nào cũng lũ, những giáo xứ thuộc giáo hạt Xã Đoài năm nay đối diện với cơn lũ bất ngờ. Những người cao tuổi nhất ở đây đã khẳng định, cả đời chưa từng gặp cơn lũ như thế này bao giờ. Trong số cácgiáo xứ thuộc Xã Đoài, Tràng Nứa là vùng thấp nhất.
Cha xứ Tràng Nứa
Do ít bị lụt nên dân chúng tại đây khá chủ quan. Những cơn mưa xối xả các ngày 17 và 18.10 đã để lại những ấn tượng sâu sắc, nhiều người đến nay chưa hết bàng hoàng. Bất ngờ nước dâng lên đến bụng, rồi đến đầu, lên đến mép cửa, và dâng lên nữa... nhận chìm hàng ngàn ngôi nhà trong vùng. Do thiếu chuẩn bị, ghe thuyền không có, áo phao lại càng không, trừ vài người dân ở xóm thuyền chài (sông Bùi Chu), bà con phải tự chế các bè nổi, rồi xóm trên xóm dưới hô hào nhau đi cứu người.
Theo cha xứ Giuse Trần Đức Ngợi kể lại. Mấy ngày liền, có đến gần năm trăm người trọ ngay trong nhà thờ. Lúc nước dâng cao hơn thì chen chúc trên gác hát và hai cánh gà phía hông cung thánh. Xoay xở miếng ăn đã khó, chuyển mì khô qua cơm hay cháo là cả một nỗ lực, rồi vấn đề nước sạch và bao thứ họ phải thải ra mỗi ngày nữa.
Frère Vinh và cha xứ Thổ Hoàng
Có điều đáng mừng, tại điểm lũ như Hương Khê chiều nay chúng tôi gặp được nhiều tấm lòng cảm thông. Trưa nay, phái đoàn của đức cha Thanh Hóa đã ghé thăm. Một nhóm tín hữu thiện chí do một sư huynh hướng dẫn từ Huế đến với nhiều phần quà. Đặc biệt một số bạn nhóm “Bảo vệ sự sống” và cácbạn sinh viên của giáo phận Vinh, đem theo cơm gạo, nấu cơm ở lại vài ngày để giúp sửa những căn nhà hư hại và dựng lại vài căn nhà sập.
Kiểm tra những miếng gỗ nào còn dùng được
Ông chủ tịch HĐMV chia sẻ một cách khá lạc quan : “Thật an ủi và ấm lòng, khi thấy các bạn trẻ nhiệt tình phục vụ vô vị lợi mà vui tươi đến thế. Tạ ơn Chúa là không có ai thiệt mạng. Cha xứ vẫn nhắc nhở chúng con : dù mất tất cả, nhưng đừng bao giờ mất niềm tin và hy vọng, vì còn người thì mọi thứ đều có thể …”.
Lý thuyết là thế nhưng với nhiều nạn nhân, khi gia tài nhỏ bé đã bị dòng nước cuốn trôi. Làm sao để sống trong những tháng ngày tới ? Tìm đâu ra giống má để gieo trồng ? Làm sao có thể lo cho con cái đến trường ? Có thể di dời chỗ ở hoặc có biện pháp nào để phòng chống lũ trong tương lai ? Biết bao câu hỏi khó tìm ra câu trả lời. Còn cần rất nhiều sự hỗ trợ của mọi người từ mọi nơi.
Một ít quà chia sẻ, chẳng thấm tháp vào đâu. Đôi lời an ủi, tìm mãi chẳng ra lời. Nhưng dầu sao, chúng tôi đã đến đây, hiện diện thay cho các tấm lòng quảng đại, xin xiết chặt tay mọi người biểu lộ sự đồng cảm sâu sắc. Cầu chúc tất cả vững tin vượt qua cơn thử thách, và mau chóng ổn định trong cuộc sống hàng ngày.
Cảm nhận chuyến đi thực tế vào vùng lũ
Khi
chọn bài hát “Vũng Lầy Của Chúng Ta” của Lê Uyên Phương làm nhạc nền
cho clip hình ảnh chuyến thăm các giáo xứ Thổ Hoàng và Kẻ Vang, tôi muốn
ghi nhận lại những cảm nhận sâu sắc nhất vẫn đang còn nóng hổi trong
lòng.
Có thể khi viết ca từ của bài hát, tác giả muốn nói đến một trải nghiệm tình yêu riêng lẻ nào đó. Nhưng nếu nhân rộng ra với một tình yêu đại chúng, ta có thể khám phá ra những cảm xúc khá thân quen, lãng mạn và thấm thía. Chuyến đi thăm của chúng tôi là gì nếu không phải là một biểu hiện của tình yêu ? Tình yêu có chút lãng mạn khi lặn lội qua bùn lầy nước đọng để đến với nhau :
Yêu nhau giữa đám rong rêu,
Theo dòng nước cuốn lêu bêu
Ta sống trong vũng lầy…
Vũng lầy ư ? Đúng thế, vũng lầy là hình ảnh ấn tượng, rõ ràng và chính xác.
Khác với mầu xanh tươi của clip hình các thày chủng viện đội mưa đi cứu trợ hôm nào, khi những giọt nước mưa trong trẻo đang tuôn xuống từ trời cao. Còn buổi chiều hôm nay, chúng tôi đang đứng giữa một vũng lầy, một vũng bùn, một vũng xình thực sự. Được giáo dân cho mượn đôi ủng và bước đi trên lối mòn trơn trượt, ý thức sống trong vũng lầy lại càng rõ nét trong tôi.
Chút cảm giác cầu khỉ trên mặt đất
Mà bùn và lầy ở Thổ Hoàng cũng lạ, bùn không đen nhưng lại vàng. Đúng thế, mầu sắc chủ đạo trong toàn bộ clip hình của chuyến đi này là mầu vàng. Những bờ tường trắng chuyển sang vàng. Những bộ bàn ghế, những khúc gỗ đều phủ lớp bùn vàng. Những gốc cây thì mầu vàng sẫm hơn. Còn những lá cây tre cây chuối vốn mầu xanh, giờ đây bàng bạc lớp sơn vàng nhạt.
Cũng phải, nói cho sang thì Thổ Hoàng nghĩa là “đất vàng” chứ còn gì nữa. Nhưng cái thứ đất vàng pha đất sét ấy, nay sũng nước gọi là bùn lầy, chứ mấy ngày trước, nó đã hòa trộn với lũ, khiến cho biển nước tại nơi đây mang thứ mầu vàng đục ngầu, thế thì đến khi nước rút, ắt nó sẽ để lại trên tất cả mọi thứ dấu ấn mầu vàng khó phai. À mà đường vội tưởng đến thứ mầu vàng sáng chói bốn số chín đâu nhé, đây đúng là mầu vàng của lá úa và của lá rụng mùa thu.
Mầu vàng của những vũng nước đọng
Vậy có cách nào để ra khỏi vũng bùn này không, và đến bao giờ ? Ca từ bài hát quả thực đã tạo nên một cảm giác day dứt khó tả :
Ta sống trong vũng lầy
Một ngày vùi dần, còn vùi sâu,
còn vùi sâu trong ngao ngán
Không dứt hết cơn cơn ê chề
Không dứt hết một, một lần đau.
Quả lời ca thật buồn nếu không nói là quá bi quan não nùng. Vì không chỉ “sống trong vũng lầy” mà còn : “một ngày vùi dần, còn vùi sâu trong ngao ngán, không dứt hết cơn cơn ê chề…”
Áp dụng trong thực tế xem ra là cũng đúng. Thảm họa của lũ lụt nhiều nơi trên quê hương ta cứ lập đi lập lại từ năm này qua năm khác. Cơn lũ sau có vẻ dữ dằn và tàn phá hơn cơn lũ trước. Chẳng lẽ lại bó tay ? Chẳng lẽ chỉ gồng mình để hứng chịu lũ lụt ? Xem ra vượt quá khả năng của chúng ta. Đúng thật là ngao ngán… không dứt, đúng thật là ê chề.
Bao giờ giếng nước sử dụng bình thường !
Dĩ
nhiên, trước cảnh thương tâm của anh chị em đồng bào, làm sao tim ta
không xúc động, lòng ta không thổn thức. Đó chính là động lực để chúng
tôi có mặt ở đây hôm nay, cùng với bao tấm lòng sẻ chia. Thế nhưng, hết
năm này qua năm khác, có năm đôi ba lần, liệu tình còn nồng mãi hay có
lúc sẽ nhạt phai. Liệu tim ta có lúc sẽ khô khan ???
Đi qua những phố thênh thang,
Đi qua với trái tim khan
Ði qua phố bước lang thang,
Đi qua với trái tim khan.
Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa. Nếu còn sót lại chút tình người, thì vẫn cứ phải sẻ chia. Bởi vì : Khi có tình yêu trong lòng, con người luôn có cái gì đó để trao cho nhau. Mà dẫu cho đó chỉ là tình buồn đi nữa, thì cũng đừng ngại để “theo em xuống phố”, xuống phố trưa nay và xuống phố trưa mai; để cho nhau những mê say, cho nhau cả thơ ngây lẫn chua cay, cho nhau bàn tay thân ái, và cho nhau những bước chân tiến về …
Cho nhau hết những mê say,
Cho nhau hết cả chua cay
Cho nhau chất hết thơ ngây,
Trên cánh môi say, trên những đôi tay,
Trên ngón chân bước về, tình buồn…
Vũng Lầy Của Chúng Ta
Một cảm nhận không kém phần sâu sắc của bài hát, đó chính là hai chữ chúng ta trong tựa đề. Không thể trốn được trách nhiệm liên đới của chúng ta trong những lúc nguy nan, trách nhiệm giúp nhau ra khỏi vũng lầy, trách nhiệm làm vơi đi những thảm họa, và trách nhiệm lấp đầy những vũng lầy thương đau.
Thế nhưng còn hơn thế nữa, chúng ta có trách nhiệm gì không trong việc tạo nên lũ, tạo nên vũng lầy này. Đã có nhiều bài viết về yếu tố con người trong những cơn lũ này, nên giám mục giáo phận Vinh ngay khi nói đến thiên tai, liền nói đến nhân tai.
Người ta nói đến con đường Quốc lộ được nâng cao, đã ngăn chặn dòng chảy tự nhiên của nước. Người ta nói đến việc khai thác bừa bãi và phá rừng trên cao vốn có tác dụng giữ nước đầu nguồn, hoặc khai thách du lịch, phá hủy rừng phi lao ven biển vốn có tác dụng chắn gió bão từ biển khơi. Người ta đã nói đến hiểm họa lơ lửng trên đầu người, khi gần 400 đập thủy điện trải dài suốt miền trung, ngăn và trữ nước trên lưng chừng núi. Trong những ngày qua đập Hố Hô bị nước tràn, đập Khe Mơ bị vỡ, nhiều đập không thể dùng tay mở cửa xả lũ, vì khi lũ thì thượng điện bị cúp …
Cần phải ai đó chịu trách nhiệm về những nhân tai này. Cần phải làm gì đó ở tầm mức vĩ mô để cứu lấy môi trường sinh thái, để không chọc thiên nhiên nổi giận, và để giảm bớt những thiệt hại không đáng có này. Đúng thế, phải làm gì đó để :
Qua đi, qua đi dứt cơn mê
Tình buồn chồng chất lê thê
Qua đi, qua đi dứt cơn say
Tình này tình rồi thay.
Và dù thế nào đi nữa, hôm nay tôi vẫn sẵn sàng : “Theo em bước xuống cơn đau”
Hãy cứ tin tưởng và hy vọng đi, vì : “Bên ngoài nắng đã lên mau”
Clip hình ảnh chuyến thăm Thổ Hoàng.